Synonimy w języku rosyjskim, które się mieszają

Historia 1. 
Kiedyś na spotkaniu rosyjskim jedna osoba zadała mi pytanie: “Зачем вы сюда приехали?”. Wydawałoby się, że wszystko jest ładnie, poprawnie, grzecznie (per “вы”). Jednak wyraz mojej twarzy zdradził, że coś z tym pytaniem było nie w porządku. Oczywiście, rozumiałam, że ta osoba chcę się dowiedzieć – jak to się stało, że zamieszkałam w Polsce, i zadała to pytanie życzliwie. Jednak dla mnie to brzmiało tak, jakby ktoś miał do mnie – jako migrantki – małą pretensję – “po co przyjechałam do Polski?”. I to wszystko przez “зачем”, którego używamy w znaczeniu “w jakim celu/ co chcę osiągnąć poprzez to” (główne słowo – skutek). Natomiast “почему”, które byłoby lepszym słowem dla tego pytania, używamy, kiedy chcemy dowiedzieć się o przyczynach, powodach tego czy innego zdarzenia, co nas skłoniło do tego (główne słowo – przyczyna). Osobiście zadałabym to pytanie np. tak: “Почему вы решили приехать в Польшу?/ Почему вы пошли учиться на польскую филологию? Почему вы решили остаться жить в Польше?”. 

 

Historia 2.
To właściwie nie historia, tylko pewien fakt, że zdanie “Я учусь русского языка” albo “Я учу в университете” możemy usłyszeć zarówno od osoby dopiero rozpoczynającej naukę rosyjskiego, jak i uczącej się rosyjskiego od wielu lat. Dla mnie jako lektora to dość smutny fakt, bo oznacza, że mimo wieloletniej pracy i wysiłku podstawowe zasady nie zostały przyswojone.

Dzisiaj będzie post o tym, jak mieszają nam się (błędnie) synonimy.

Zawsze zaleca się poszerzać swój zakres słownictwa m.in. o synonimy i antonimy. Zatrzymajmy się przy synonimach. 

Weźmy przysłówek “сейчас” i jego najbardziej znany synonim “теперь”. Z jednej strony, obie formy oznaczają coś, co dzieję się w danym momencie. Jednak są delikatne różnice. “Сейчас” używamy również w sytuajcji, kiedy chcemy powiedzieć o najbliższej przyszłości: “Сейчас придет мама” (НЕ – “Теперь придет мама”). W tym znaczeniu możemy porównać go z polskim “zaraz”: “Zaraz przyjdzie mama”.

Natomiast “теперь” użyjemy w sytuacji, kiedy chcemy porównać pewne zjawisko z przeszłością (było – stało się): “Раньше я ездил на работу на автобусе, а теперь на метро”.

Nic się nie stanie, jeżeli powiemy “сейчас” zamiast “теперь” jak w drugim przykładzie (“Раньше я ездил на работу на автобусе, а сейчас на метро”). Natomiast użycie “теперь” zamiast “сейчас” jest już poważniejszym błędem, świadczącym o tym, że mimo to, że osoba zna ten wyraz, potrafi go poprawnie wymówić czy napisać, jednak nie potrafi użyć go w odpowiednim kontekście, nie wyczuwa róznicy.

 

Jednostki leksykalne, które mieszają się ze względu na swoje podobieństwo znaczeniowe (np. “сейчас” – “теперь”) bądź formalne (np. “цвета – цветы”), nazywają się таронимами. Taronimy to dość nowy termin w językoznawstwie rosyjskim, który powstał w wyniku badań nad błędami popełnianymi zarówno przez native’ów języka rosyjskiego (tak, też robią tego typu błędy), jak i obcokrajowców, uczących się rosyjskiego. 

 

Co robić, żeby nie popełniać podobnych błędów? Po pierwsze, lektor musi przejrzyście wytłumaczyć różnice i podać trafne przykłady. Niestety, prawda jest taka, że nawet jak prosicie o wytłumaczenie różnic osobę rosyjskojęzyczną, to są niewielkie szanse, że będzie w stanie to zrobić. Ciężko jest wyjaśnić podobne odcienie znaczeń bez specjalistycznego przygotowania. Po drugie, trzeba przepracować te zwroty. Bardzo dobrze sprawdza się w tym celu poprawianie błędnie napisanych zdań (najlepiej przez Polaków, bo inne problemy będą mieć Anglicy czy Chińczycy, uczący się rosyjskiego, a inne Polacy). Oczywiście, można poprosić o napisanie zdań, o wstawienie odpowiedniego zwrotu w zdaniu. Ważne jest też “pilnować” ucznia. Jeżeli uczeń mówi “Я учу в университете”, warto zadać pytania prezycujące w stylu “Вы хотите сказать, что работаете в университете? А какой предмет вы преподаете? В каком университете вы работаете?” itd.

 

Skoro już wspomniałam czasownik “учить”, omówmy w takim razie grupę synonimów, które przez obcokrajowców dość często są mylnie używane:

учить – учиться – изучать – заниматься

УЧИТЬ
1) przekazywać komuś wiedzę (учить кого и чему): учить студентов иностранному языку/ учить школьников физике;

2) zapamiętywać coś, wielokrotnie powtarzając (учить что и как): учить стихотворение наизусть, учить правило, учить иностранный язык.

УЧИТЬСЯ
1) zdobywać wiedzę od kogoś (учиться чему-то у кого-то): учиться воспитанию у родителей, учиться жизни;

2) być uczniem/ studentem jakiejś szkoły (учиться в каком-то заведении): учиться в школе, учиться в университете.

ИЗУЧАТЬ
1) ukierunkowanie na jakiś przedmiot badawczy (изучать что-то): изучать грамматику, изучать химию.

ЗАНИМАТЬСЯ
1) praca intelektualna (заниматься чем-то и где): заниматься в библиотеке, заниматься падежами на уроках русского языка.

 

Nie sposób w jednym tekście omówić wszystkie przypadki synonimii, które sprawiają obcokrajowcom trudności. Dzisiaj skupiłam się na trzech grupach taronimicznych: 

сейчас – теперь 
зачем – почему
учить – учиться – изучать – заниматься

 

Klikając w poniższy obrazek, otrzymacie zadania, które pomogą utrwalić informacje, którymi chciałam dzisiaj podzielić się z Wami. Powodzenia!

Foto 1 autorstwa Ewelina Krzempek Fotografia.